Gamfed Turkiye Seda Akutay yazdı: COP31 Sıfır Emisyon Kupası Oyunu : İklim Farkındalığını Oyunla Deneyimletmek.
Konyaaltı’nda elektrikli bir kart
Bu yazıyı yazdığım günlerde Antalya’da COP31 sürüyor. 9-20 Kasım tarihleri arasında yüzlerce delege, iklim değişikliğiyle nasıl mücadele edileceğini konuşmak için şehirde. Müzakere salonlarında metinler, taahhütler ve hedefler tartışılıyor.
Ben de bu sırada aynı şehirde, ama ekranın içinde, Konyaaltı Sahili’nde elektrikli bir kartla yarışıyorum. Pistin üzerinden geçen pankartta “Denizler ısınıyor, harekete geç” yazıyor. Önümde bir petrol sızıntısı var, son anda direksiyonu kırmazsam kayacağım. Kenarda topladığım yeşil yapraklar ise beni biraz daha hızlandırıyor.
Bu sahne, COP31 vesilesiyle geliştirdiğim küçük bir oyundan: Antalya Grand Prix-COP31 Sıfır Emisyon Kupası :
Bu yazıda hem oyunların iklim farkındalığına nasıl katkı sağlayabileceğini hem de bu oyunu nasıl tasarladığımı anlatmak istiyorum. Önce şu soruyla başlayalım: Her gün haberini duyduğumuz bir kriz, neden bize hala bu kadar uzak geliyor?
İklim değişikliği hakkında bilgi eksikliği çekmiyoruz. Grafikler, raporlar, sıcaklık rekorları her yerde. Ama bilmek ile hissetmek aynı şey değil.
Psikologlar buna psikolojik mesafe diyor. Bir şeyi zaman, mekan ya da insanlar açısından kendimizden ne kadar uzakta görüyorsak, ona o kadar az ilgi gösteriyoruz. Alexa Spence ve arkadaşlarının 2012’de yayımladığı çalışmada İngiltere’de yaşayan 1.822 kişiyle yüz yüze görüşmeler yapıldı. Araştırmacılar mesafeyi dört açıdan inceledi:
Coğrafi mesafe: İklim değişikliği benim yaşadığım yeri etkileyecek mi?
Sosyal mesafe: Benim gibi insanları mı, yoksa başkalarını mı etkileyecek?
Zamansal mesafe: Şimdi mi oluyor, yoksa uzak bir gelecekte mi olacak?
Belirsizlik: Gerçekten oluyor mu, ne kadar eminiz?
Sonuç basitti ama önemliydi. İklim değişikliğini kendine daha yakın hissedenler, bu konuda daha fazla endişe duyuyordu. Üstelik katılımcıların yalnızca yarısından biraz fazlası, iklim değişikliğinin kendi bölgesini etkileyeceğini düşünüyordu.
Buradaki asıl soru, bu mesafeyi nasıl kısaltacağımız. Daha fazla grafik göstermek çoğu zaman işe yaramıyor. İnsanların bir şeyi kendi deneyimi gibi yaşaması gerekiyor. Oyunlar tam da bunu yapabilen araçlardan biri.
Oyunlar mesafeyi nasıl kısaltıyor?
Bir oyunda iklim değişikliği bir haber başlığı olmaktan çıkıyor. Kararları siz veriyorsunuz, sonuçları anında görüyorsunuz. Bir ormanı kurtarmaya çalışırken ya da bir kenti sel başkanına karşı korurken, uzak bir sorun birden sizin sorununuz oluyor.
Tampere Üniversitesi’nden Daniel Fernández Galeote ve Juho Hamari, 2021’de iklim değişikliğini konu alan 150 video oyununu inceledi. Bunların 109’u eğitim ya da farkındalık amacıyla yapılmış ciddi oyunlardı, 41’i ise eğlence için tasarlanmıştı. Ciddi oyunlar daha çok ulaşılabilir hedefler, inandırıcı bilgiler ve oyuncuya “yapabilirim” duygusu veren geri bildirimlerle öne çıkıyordu. Eğlence oyunları ise hikaye anlatımında daha güçlüydü. Yazarların vardığı sonuç bence çok öğretici: Bir oyunun işe yarayıp yaramadığını “ciddi” ya da “eğlence” etiketi belirlemiyor. Her iki grupta da oyuncuyu içine çeken oyunlar da vardı, çekmeyenler de.
Aynı ekibin başka bir çalışması, iklim değişikliği için kullanılan 56 farklı oyunlaştırma uygulamasını gözden geçirdi. Sonuçların çoğu olumluydu. Oyunlar, oyuncuların iklim bilgisini artırıyor, konuya ilgilerini ve kendilerini güçlü hissetmelerini destekliyordu. Stephen Flood ve arkadaşlarının 2018’de yayımladığı derlemede de incelenen çalışmaların tamamı oyuncuların bilgisinde artış bildiriyordu. Oyunlar, karmaşık sistemlerin nasıl işlediğini anlamayı kolaylaştırıyordu, çünkü her kararın sonucu hemen görülüyordu.
Ama dürüst olmak gerekirse tablonun bir de öbür yüzü var. Galeote ve arkadaşlarının incelediği uygulamaların yaklaşık dörtte üçü tek seferlikti. Etkiyi oyundan bir süre sonra yeniden ölçen çalışma sayısı yalnızca beşti. Ölçülen davranışlar da çoğunlukla oyunun içinde kalıyordu. Flood ve arkadaşları da gerçek hayattaki davranış değişikliğine dair kanıtların karışık ve kısa süreli olduğunu vurguluyor. Onlara göre oyunu başarılı kılan şey çoğu zaman oyunun kendisi kadar, ardından yapılan konuşmalar ve tekrar eden karşılaşmalar.
Oyun dünyası da bu konuda harekete geçmiş durumda. Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın (UNEP) desteğiyle 2019’da kurulan Playing for the Planet ittifakı, oyun şirketlerini iklim için bir araya getiriyor. 2020’de düzenlenen Green Game Jam’de 11 mobil oyun şirketi, mevcut oyunlarına “yeşil dürtü” adı verilen çevre dostu öğeler ekledi. Kimi oyunlar oyuncuları pazartesi günleri et yememeye ya da işe bisikletle gitmeye davet etti, kimileri de oyun dünyasına güneş panelleri ve elektrikli araçlar yerleştirdi.
Bu son örnek, benim oyunumun da çıkış noktası oldu. İklim mesajını oyunun merkezine koymak yerine, insanların zaten sevdiği bir oyun türünün içine yerleştirmek.
Antalya Grand Prix: dört etap, altı elektrikli kart
Antalya Grand Prix bir kart yarışı oyunu. Altı elektrikli kart, dört etap ve tek bir kupa var. Oyuncu önce adını yazıyor, ardından pilotunu seçiyor. Altı karakterin her birinin bu topraklardan gelen bir adı ve kısa bir tarifi var: sakin ve kararlı Caretta, rüzgar gibi Poyraz, enerjisi bitmeyen Güneş, yokuşların ustası Zeytin, kurnaz virajcı Lodos ve küçük ama hızlı Fidan. Seçilen karakter oyuncunun kartına geçiyor, geri kalan beşi rakip oluyor. Kupa bittiğinde sonuç ekranındaki Karakter değiştir düğmesiyle başka bir pilotla yeniden başlamak mümkün.
Gaz otomatik, yalnızca sağa ve sola dönüyorsunuz. Telefonda ekrandaki oklarla, bilgisayarda klavyeyle oynanabiliyor. Herhangi bir kurulum gerekmiyor, oyun bir bağlantıyla tarayıcıda açılıyor.
Tasarımı kurarken kendime bir kural koydum: Oyuncuya iklim değişikliği hakkında ders vermeyecektim. Mesaj, oyunun dünyasına ve kurallarına yerleşecekti. Oyuncu yarışmak için gelecek, ama yarışırken iklimle ilgili birçok şeye farklı bir gözle bakacaktı.
Her etap bir iklim sorunu
Dört etabın her biri Antalya’dan tanıdık bir mekanda geçiyor ve her biri farklı bir iklim meselesine dokunuyor.
Konyaaltı Sahili ilk etap. “Deniz yükselmeden damalı bayrağı gör.” Pistin kenarında palmiyeler ve şemsiyeler, pist boyunca da ısınan denizlere, plastiğe ve caretta kaplumbağalarına dair pankartlar var.
Toros Ormanı ikinci etap ve “Yangın mevsimi: dumanın içinden çık” diyor. Gökyüzü turuncuya dönüyor, pistin kenarındaki ağaçlardan alevler ve duman yükseliyor. Akdeniz’de her yaz yaşadığımız orman yangınlarını oyunun içine taşımak istedim.
Rüzgar Yaylası üçüncü etap. Antalya’da bu adla bir yer yok, etap oyun için kurgulanmış bir yaylada geçiyor. Pist, dönen rüzgar türbinlerinin arasından ilerliyor. Bu etapta yenilenebilir enerjiyi öne çıkardım: “Rüzgar bedava, güneş bedava”, “Fosili bırak, rüzgarı yakala.”
EXPO Gece Finali son etap. Zirve ışıkları altında kupa belli oluyor. Bu etabın pankartları doğrudan eyleme çağırıyor: “Sözden eyleme”, “Gelecek bugün karar veriyor”, “Birlikte başarırız.” Bir iklim zirvesinin olduğu şehirde geçen bir oyunun bu mesajla bitmesini istedim.
Kuralların içine gizlenen mesajlar
Oyunun mekanikleri de birer iklim metaforu olarak çalışıyor.
Yeşil yapraklar: Pist üzerinde topladığınız her yaprak sizi biraz hızlandırıyor. Doğaya yatırım yapan kazanıyor.
Petrol sızıntıları: Pistin üzerindeki koyu lekeler kartınızı döndürüyor ve topladığınız yaprakların bir kısmını kaybettiriyor. Fosil yakıt, kazanılanı geri alıyor.
Güç kutuları: Kutulardan çıkan üç güç de temiz enerjiden adını alıyor: Güneş Turbosu, Kalkan ve öndeki rakipleri savuran Rüzgar Dalgası.
Güneş şeritleri: Pistin üzerindeki yeşil oklu şeritlerden geçmek kartınıza kısa bir hız desteği veriyor.
Kupadan sonra: rozetler ve rütbeler
Dört etap bittiğinde ve puanlar toplandıktan sonra oyuncu bir rütbe alıyor. Kupayı kazanan Kaptan, ilk üçe girenler İklim Elçisi, diğerleri Gönüllü oluyor. Bunun yanında altı rozet toplanabiliyor. Benim en sevdiğim Temiz Sürüş rozeti. Bu rozet, bir etabı hiç petrol sızıntısına girmeden bitiren oyunculara veriliyor. Yaprak Toplayıcı rozeti de yeterince yaprak toplayanlara gidiyor. Oyun kişisel rekoru ve en iyi beş kupayı da saklıyor, böylece oyuncuyu yeniden denemeye davet ediyor.
Bu oyunun tek başına insanların davranışını değiştireceğini düşünmüyorum. Yukarıda anlattığım araştırmalar da bunun kolay olmadığını gösteriyor. Benim amacım daha mütevazı: Bir yarışın ortasında “Bir kıvılcım bin ağaç” yazısını gören, petrol sızıntısında kaydığı için kupayı kaçıran bir oyuncunun, yarış bittikten sonra da bunları bir an düşünmesi.
Oyunun oluşturulması: Claude Fable 5.2 ile
Ben bir oyun geliştiricisi değilim. Birkaç yıl önce tek başıma 3B bir yarış oyunu yapmayı hayal bile edemezdim. Antalya Grand Prix’yi Anthropic’in 9 Kasım 2026’da yayımladığı yapay zeka modeli Claude Fable 5.2 ile oluşturdum.
Süreç bir kod yazma işinden çok bir tasarım sohbetine benziyordu. Oyunun fikrini, etapları, kuralları ve vermek istediğim mesajları anlattım. Claude bunları çalışan bir oyuna dönüştürdü, ben de oynayıp neyin işe yaradığına, neyin yaramadığına baktım ve yeni istekler ekledim. Petrol sızıntısının yaprak kaybettirmesi, Temiz Sürüş rozeti ya da her etapta farklı sloganların olması gibi ayrıntılar bu gidip gelmelerin içinde şekillendi.
Oyun tek bir web sayfası olarak çalışıyor ve tarayıcıda 3B grafik çizmeye yarayan three.js kütüphanesini kullanıyor. Böylece hem telefonda hem bilgisayarda, hiçbir şey yüklemeden açılabiliyor. Bu benim için önemliydi, çünkü farkındalık için yapılan bir oyunun kolayca paylaşılabilmesi gerekiyor. Bir bağlantıyı bir WhatsApp grubuna atmak yetiyor.
Oyunun görsel ve işitsel dünyasında başka yapay zeka araçlarından da yararlandım. Etap görselleri, karakter portreleri ve 3B kart modelleri Higgsfield ile, müzik, ses efektleri ve anlatım ise ElevenLabs ile üretildi. Bu parçaları bir araya getirip tek bir oyunda birleştiren ise yine Claude oldu.
Bu deneyimin bana öğrettiği en önemli şey, oyun tasarlamanın artık yalnızca programcıların işi olmadığı. Bir hemşirelik eğitimcisi, bir öğretmen ya da bir gençlik kulübü, anlatmak istediği konu için kendi oyununu tasarlayabilir. Yapay zeka teknik engelleri büyük ölçüde kaldırıyor. Ama neyin anlatılacağına, oyuncunun ne hissedeceğine ve hangi kuralın hangi mesajı taşıyacağına karar vermek hala tasarımcının işi.
Sözden eyleme
COP31’in müzakere salonlarında alınacak kararlar, benim küçük yarış oyunumdan çok daha büyük bir etki yaratacak. Bunu biliyorum. Ama iklim değişikliğiyle mücadele yalnızca zirvelerde verilmiyor. Bir sorunu insanların gündelik hayatına, sevdiği şeylere ve oynadığı oyunlara taşımak da bu mücadelenin bir parçası.
Oyunlar bize uzak gelen bir krizi birkaç dakikalığına yakına getirebilir. Konyaaltı’nda bir petrol sızıntısından son anda kaçmak, Toroslar’da dumanın içinden geçmek ya da rüzgar türbinlerinin arasında hızlanmak, bir rapordaki sayılardan farklı bir iz bırakıyor. O iz bazen yalnızca bir merak, bazen de bir sohbetin başlangıcı oluyor.
Oyunun son pankartında yazdığı gibi: Birlikte başarırız. İsterseniz siz de yarışa katılın, bakalım Temiz Sürüş rozetini kazanabilecek misiniz?
Bu makale Seda Akutay’ın katkılarıyla yazılmıştır.
https://www.linkedin.com/in/sedaakutay/
Kaynaklar
Fernández Galeote, D. ve Hamari, J. (2021). Game-based climate change engagement: Analyzing the potential of entertainment and serious games. Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction, 5(CHI PLAY), 1–21. https://doi.org/10.1145/3474653
Fernández Galeote, D., Rajanen, M., Rajanen, D., Legaki, N.-Z., Langley, D. J. ve Hamari, J. (2021). Gamification for climate change engagement: Review of corpus and future agenda. Environmental Research Letters, 16(6), 063004. https://doi.org/10.1088/1748-9326/abec05
Flood, S., Cradock-Henry, N. A., Blackett, P. ve Edwards, P. (2018). Adaptive and interactive climate futures: Systematic review of ‘serious games’ for engagement and decision-making. Environmental Research Letters, 13(6), 063005. https://doi.org/10.1088/1748-9326/aac1c6
Spence, A., Poortinga, W. ve Pidgeon, N. (2012). The psychological distance of climate change. Risk Analysis, 32(6), 957–972. https://doi.org/10.1111/j.1539-6924.2011.01695.x
UNFCCC. The Road to Antalya. https://unfccc.int/node/655397
UNEP. How video games are joining the fight to save the planet. https://www.unep.org/news-and-stories/story/how-video-games-are-joining-fight-save-planet
Anthropic (2026). Claude Fable 5.2 and Mythos 5.2. https://www.anthropic.com/news/claude-fable-and-mythos-5-2
Yorum gönder