Oyuncu Beyin : Nimetle oyun olmaz derler ama Maraş Dondurmacısı ne yapıyor? Ercan Altuğ Yılmaz yazıyor.

Sanırım çok oyuncu bir çocuk olduğumdan – kariyerimi de bu alana korkmadan çevirmemden belli olsa gerek – küçükken en çok duyduğum ve hatırladığım laflardan biri “nimetle oyun olmaz” idi. Aslında o bezelyelerden ne güzel bilyeler olur, tabak ne güzel kale olur çatal da kaleci değil mi? Galiba sorun bendeydi ama annelerimiz de yemek yerken uçan kaşıklarla oyunlar oynuyor diye düşünmeyin o oyun değil oyunlaştırma artık biliyoruz, annelerimiz bize beslenme alışkanlığını eğlenceli hale getirerek bir oyun oynama amacıyla değil yemeği bitirme amacıyla oyun duygularından faydalanıyorlar. Yoksa yemek sonrası annemiz de kuklalarla oyunlar oynamaya bayılır ancak yemekte oynanan oyun oynama değil yemek yemeyi oyunlaştırmadır. 

Günümüz Kahramanmaraş ‘ta yer alan Ahir Dağlarında 1900’lerde Osmanlı döneminde yaşayan “Maraşlı Osman Ağa” beslediği keçilerin sütünden tesadüfen bulmuştur. Osmanlı saraylarına ve asil konaklarına yabani orkide (salep) satan Osman Ağa, bir gün satış bittikten sonra artan salebi, şeker ve süt karışımı olarak kara gömer. Ertesi gün baktığında, salebin kıvamındaki değişiklik dikkatini çeker; süt, salep ve şeker karışımının yoğunluk kazandığını ve sakız gibi uzadığını görünce, farklı bir lezzet olduğunun farkına varır ve kendi çevresinde birçok kişinin bu yeni bulunan gıda maddesini tadıp beğenmesi ile “salepli karsambaç” olarak fazlası ile talep gören Maraş Dondurması doğmuş olur. 

Bu bölgeye özel dondurmanın uzaması ve kıvamından dolayı külahlara yapışmasını fırsat bilen esnaf bunu oyunlaştırarak günümüz dünyanın bir çok yanına ihraç ettiğimiz konseptiyle meşhur “Maraş Dondurmacısı” oyunlarını sağlamıştır. 

Burada oyuncu beyin gerçekten bölgemizde de her an nasıl fırsat kullanarak böyle konuları oyuna çevirmek istediğinizi görüyorsunuz. Maraş dondurmasını aldığını sanan ancak bu keçi sütündeki yapışkanlıktan dolayı tekrardan geri çekerek çana vurur. İşte Türk’ün oyuncu beyiniyle yarattığı deneyim farkı. 

Bir oyunlaştırma konferansı için Türkiye’ye gelen Amerikalı oyun tasarımcılarıyla Sultanahmet meydanında maraş dondurmacısı deneyimini yaşamıştık. Bir tanesi siz Türkler 100 yıl önce satışın oyunlaştırmasını yani satışa eğlence koymayı bulmuşsunuz, bunu neden dijitale taşımıyorsunuz diye sormuştu o gün cevap verememiştim bugün olsa eğlenceye zaman ayıracak kadar satışlar iyi değil derdim. Başarılı bir oyun’un tüm dinamiklerine sahip maraş dondurmacısının sunum tekniklerine bakacak olursak, kazandım sanma ama kaçırma, sonraki bilinmezlik, her seferinde değişik bir görev ve kayıp devamında sonraki adım için az kalsın alıyordum duygusu. Tüm pozitif ve negatif duygular birarada aynı bir dijital oyunun yaptığı gibi. Ve sadece sunumu oyunlaştırıyor dondurma yeme kısmında bir oyun yok (çok şükür şimdilik)

Maraş Dondurmacısına TOY Oyuncu Beyin modelinin 3 adımı ile bakalım:

T – Tetikleyici

Çan sesi, yelek ve fes, uzun metal çubuk ve etrafta gülen kalabalık daha dondurmayı almadan bizi oyuna çağırır. İçeride de merak ve “ben yakalarım” özgüveni vardır. Sihirli çember parayı ödediğimiz an açılır. Oyun satın almadan sonrabaşladığı için ödül garantidir, sadece ertelenir. Bu yüzden deneyim sinir bozucu değil, keyiflidir.

O – Oynanış

Dondurmacı oyun yöneticisidir, müşteri oyuncu, kalabalık seyirci. Dondurma uzatılır, son anda geri çekilir. Külah ters verilir, dondurma çubukta kalır, her yanılgıda çan çalar. Her müşteriye farklı numara yapıldığı için sonraki hamle tahmin edilemez. Parmaklar külaha değip tam o an çekildiğinde “az kalsın alıyordum” duygusu doğar. Usta dondurmacı karşısındakini okur: çocukta oyunu kısa tutar, keyifli yetişkinle uzatır. Bütün bunları mümkün kılan, salebin dondurmaya verdiği uzayan, yapışan kıvamdır.

Beyin açısından dopamin ödülün kendisinden çok beklentide yükselir. Her geri çekilişte beklenti yeniden kurulur ve sonunda gelen dondurma, hemen verilseydi olacağından çok daha tatmin edici gelir.

Y – Yineleme

Uzat-çek-çan döngüsü üç beş kez tekrarlanır ve dondurmanın teslimiyle kesin bir finale bağlanır. Tekrar gelen müşteriye yeni numara çıkarılır. Seyirci sıradaki oyuncu olur, çekilen videolar dünyanın dört bir yanında yeni tetikleyicilere dönüşür. Ustadan çırağa geçen ritüel ise döngüyü kuşaktan kuşağa taşır.

Oyunu güzel kılan da sınırı da aynı yerde: oyuncunun rızasıdır. Burada dondurma ustalarının çok iyi birer gamemaster dönüşerek vazgeçecek ve ağlayacak çocuklar olmaması için oyun akışına uygun yerde oyunu kısaltmak ve değiştirmeleri gerekmekte, keyif alanlarda ise yineleme taktikleri ile devam edebilmekte. Ben bazı babaların “bana dondurmayı oyunsuz ver çocuğa ekstra yap” dediklerini de duyarım, oyuncu tipleri analizi önemli.

Sizce dünyada bir yemeğin oyunlaştırmasını 100 yıldan beri yapan kadim bir toplum oyunların gücünü daha nelerde keşfedebilir? Oyuncu Beyinler çalışsın.

Ercan Altuğ Yılmaz / Gamfed Türkiye