Oyuncu Beyin Zeynep Çolakoğlu yazıyor: Amaç odaklı Ciddi Oyunları 11 kategoride 68 tür ile inceledik.
Amaç odaklı oyunlar, eğlencenin ötesinde öğretme, iyileştirme, farkındalık yaratma ya da davranış değiştirme gibi bir hedefe hizmet eden oyunlardır. Literatürde “ciddi oyunlar” (serious games) olarak da geçer. Bu doküman 11 grup altında 68 türü kısa açıklamaları ve örnekleriyle inceleyelim.
1. Eğitim
| Tür | Kısa açıklama | Örnek oyunlar | Oyun dinamikleri |
| Eğitsel oyunlar | Okul müfredatındaki konuları oyunla öğretir. | Kahoot!, Minecraft Education | Kahoot!’ta öğrenciler süre sınırlı çoktan seçmeli sorulara telefondan yanıt verir, hızlı ve doğru cevaplar puan tablosunda yükseltir. Minecraft Education’da öğrenciler blok tabanlı açık dünyada öğretmenin verdiği görevleri inşa ederek ve keşfederek çözer. |
| Edutainment | Eğlence ile öğrenmeyi dengeli biçimde birleştirir. | The Oregon Trail, Where in the World Is Carmen Sandiego? | The Oregon Trail’de oyuncu 1840’larda bir göçmen kafilesini kaynak yöneterek Oregon’a ulaştırmaya çalışır, hastalık ve kazalar kararları zorlaştırır. Carmen Sandiego’da oyuncu ipuçlarını toplayıp ülkeler arasında seyahat ederek hırsızı yakalar ve bu sırada coğrafya öğrenir. |
| Dil öğrenme oyunları | Kelime, dilbilgisi ve konuşma becerisini oyunla geliştirir. | Memrise, | Memrise kelimeleri aralıklı tekrar yöntemiyle ve yerli konuşmacıların videolarıyla öğretir. |
| Kodlama öğretim oyunları | Algoritma ve programlama mantığını bulmacalarla kazandırır. | Lightbot, Human Resource Machine | Lightbot’ta oyuncu bir robota komut dizileri ve fonksiyonlar vererek tüm mavi kareleri yaktırır. Human Resource Machine’de oyuncu bir ofis çalışanını assembly benzeri komutlarla programlayıp kutuları istenen kurala göre taşıtır. |
| Matematik ve mantık oyunları | Sayısal düşünme ve problem çözmeyi güçlendirir. | DragonBox Algebra, Prodigy Math | DragonBox Algebra’da oyuncu kartları sürükleyerek kutuyu bir tarafta yalnız bırakır ve farkında olmadan denklem çözmeyi öğrenir. Prodigy Math’te büyücü karakter, düelloda büyü yapabilmek için matematik sorularını doğru çözmek zorundadır. |
| Fen ve laboratuvar simülasyonları | Deneyleri sanal ortamda güvenle yaptırır. | Labster, Kerbal Space Program | Labster’da öğrenci sanal laboratuvarda deney adımlarını uygular ve ara sorularla bilgisini sınar. Kerbal Space Program’da oyuncu roket tasarlayıp gerçekçi yörünge fiziğine göre fırlatır ve başarısız denemelerden öğrenir. |
| Tarih, kültür ve miras oyunları | Geçmişi ve kültürel mirası etkileşimle anlatır. | Assassin’s Creed Discovery Tour, Never Alone | Discovery Tour’da çatışma yoktur; oyuncu Antik Mısır ya da Yunanistan’ı rehberli turlarla gezip tarihçilerin hazırladığı anlatımları dinler. Never Alone’da bir İnupiat kızı ve tilkisi birlikte bulmaca çözer, ilerledikçe topluluk üyelerinin anlattığı kısa kültür belgeselleri açılır. |
| Okul öncesi gelişim oyunları | Küçük çocukların dil, motor ve sosyal gelişimini destekler. | Khan Academy Kids, Toca Kitchen | Khan Academy Kids’te çocuklar hayvan karakterlerle okuma, sayı ve duygu etkinliklerini kişiselleştirilmiş bir yolda yapar. Toca Kitchen’da kural ve puan yoktur; çocuk malzemeleri dilediği gibi pişirip karakterlere yedirir ve tepkilerini izler. |
| Özel eğitim oyunları | Otizm, disleksi gibi özel gereksinimlere göre tasarlanır. | Otsimo, Dyseggxia | Otsimo, özel gereksinimli çocuklara eşleştirme, renk ve iletişim oyunlarını ilerleme takibiyle sunar. Dyseggxia, disleksili çocukların sık yaptığı yazım hatalarına dayanan kelime bulmacalarıyla okuma-yazmayı destekler. |
| Sınav hazırlık ve quiz oyunları | Bilgiyi tekrar ve yarışma yoluyla pekiştirir. | Quizlet, Quizizz | Quizlet’te öğrenciler dijital kartlarla çalışır ve süreli eşleştirme oyunlarıyla tekrar yapar. Quizizz’de her öğrenci soruları kendi hızında yanıtlar, eğlenceli görseller ve puan tablosu motivasyonu artırır. |
2. Sağlık ve Tıp
| Tür | Kısa açıklama | Örnek oyunlar | Oyun dinamikleri |
| Terapötik oyunlar | Bir tedavi sürecini destekleyen, iyileşme amaçlı oyunlar. | Re-Mission, SnowWorld (VR) | Re-Mission’da oyuncu bir nanobotu hastanın vücudunda yöneterek kanser hücrelerini yok eder ve tedavinin nasıl işlediğini öğrenir. SnowWorld’de yanık hastaları pansuman sırasında VR gözlükle karlı bir kanyonda kartopu atar, dikkat dağıldığı için ağrı algısı azalır. |
| Reçeteli oyunlar / dijital terapötikler | Klinik olarak test edilip hekim tarafından önerilebilen oyunlar. | EndeavorRx, Luminopia | EndeavorRx’te çocuk bir uzay aracını engeller arasında yönlendirirken aynı anda hedefleri toplar, bu çoklu görev yapısı DEHB’de dikkati çalıştırır. Luminopia’da çocuk VR gözlükle çizgi film izler, görüntü göz tembelliğindeki zayıf gözü çalıştıracak şekilde iki göze farklı verilir. |
| Koruyucu sağlık oyunları | Hastalıkları önlemeye yönelik sağlıklı alışkanlıkları teşvik eder. | Squire’s Quest!, Fooya! | Squire’s Quest!’te çocuk krallığı korumak için meyve-sebze tüketme hedefleri koyar ve sanal mutfakta sağlıklı tarifler hazırlar. Fooya!’da oyuncu sağlıklı yiyecekleri seçtikçe karakteri güçlenir, abur cubur ise performansını düşürür. |
| Rehabilitasyon oyunları | Fizik tedavi ve nörolojik iyileşmeyi destekler. | Jintronix, MindMotion | Jintronix, hareket sensörüyle hastanın kol ve gövde hareketlerini takip edip egzersizleri basit oyunlara dönüştürür ve sonuçları terapiste raporlar. MindMotion, inme sonrası hastanın hareketlerini ekrandaki avatara yansıtır ve sanal görevlerle hareket kapasitesinin geri kazanılmasını destekler. |
| Egzersiz ve hareket oyunları (exergame) | Oynarken bedeni hareket ettirmeyi sağlar. | Ring Fit Adventure, Wii Fit | Ring Fit Adventure’da oyuncu esnek bir halkayı sıkıp çekerek ve squat yaparak macera dünyasında ilerler ve düşmanlarla savaşır. Wii Fit, denge tahtası üzerinde yoga, denge ve kuvvet egzersizlerini puanlayarak vücut ölçümlerini takip eder. |
| Bilişsel eğitim ve beyin egzersizi | Hafıza, dikkat ve odaklanmayı çalıştırır. | Lumosity, Peak | Lumosity günlük kısa egzersizlerle hafıza, dikkat ve hızı çalıştırır ve sonuçları yaş grubu ortalamasıyla karşılaştırır. Peak, dil, odak ve problem çözme mini oyunlarını performansa göre zorlaştırarak kişisel bir antrenman planı sunar. |
| Ruh sağlığı oyunları | Kaygı, depresyon ve stresle başa çıkmayı destekler. | SPARX, MindLight | SPARX’ta genç oyuncu fantastik bir dünyada olumsuz düşünceleri temsil eden yaratıklarla savaşarak bilişsel davranışçı terapi tekniklerini öğrenir. MindLight’ta çocuk karanlık bir evi aydınlatmaya çalışır, EEG başlığı sakin kaldığını ölçtükçe ışık güçlenir. |
| Bağımlılıkla mücadele oyunları | Bağımlılık farkındalığı ve bırakma motivasyonu kazandırır. | Kwit, Smoke Free | Kwit, sigarasız geçen her gün için seviye ve rozet verir, biriken parayı ve sağlıktaki iyileşmeleri gösterir. Smoke Free, bırakma sürecini günlük görevler, istek kayıtları ve başarı rozetleriyle takip eder. |
| Hasta eğitimi ve tedaviye uyum oyunları | Hastanın hastalığını anlamasını ve tedaviye uymasını kolaylaştırır. | Packy & Marlon, Bronkie the Bronchiasaurus | Packy & Marlon’da diyabetli iki fil, kan şekerini ölçüp insülin ve beslenmeyi doğru yöneterek yaz kampını kurtarır. Bronkie the Bronchiasaurus’ta astımlı dinozor tetikleyicilerden kaçıp inhaler kullanarak ilerler. |
| Tıbbi eğitim simülasyonları | Hekim ve sağlık personelini cerrahi, triaj gibi durumlara hazırlar. | Touch Surgery, Pulse!! | Touch Surgery’de kullanıcı ameliyat adımlarını dokunmatik ekranda sırayla uygular ve doğruluğu puanlanır. Pulse!!’ta sağlık personeli sanal bir hastanede hastaları muayene edip tanı koyar ve tedaviyi gerçek zamanlı yönetir. |
| Sağlıklı yaşlanma oyunları | Yaşlılarda zihinsel ve fiziksel zindeliği korur. | Brain Age, Dakim BrainFitness | Brain Age’de oyuncu hızlı hesap, okuma ve hafıza görevlerini yapar, sonuçlara göre bir “beyin yaşı” hesaplanır. Dakim BrainFitness yaşlılara hafıza, dil ve dikkat egzersizlerini dokunmatik ekranda kademeli zorlukla sunar. |
3. Mesleki ve kurumsal
| Tür | Kısa açıklama | Örnek oyunlar | Oyun dinamikleri |
| Kurumsal eğitim oyunları | Çalışanlara şirket süreçlerini ve becerileri öğretir. | SAP Roadwarrior, Deloitte Leadership Academy | SAP Roadwarrior’da satış temsilcisi, müşteri toplantısını canlandıran sorulara doğru yanıt vererek puan toplar ve meslektaşlarıyla yarışır. Deloitte Leadership Academy, eğitim içeriklerini tamamlayan yöneticilere rozet, seviye ve lider tablosu sıralaması verir. |
| Liderlik ve yönetim simülasyonları | Karar alma ve ekip yönetimini risksiz ortamda denetir. | Pacific (Gamelearn), Virtual Leader | Pacific’te oyuncu ıssız bir adaya düşen ekibin lideri olarak kaynakları yönetir ve ekibi motive ederek kaçışı organize eder. Virtual Leader’da oyuncu sanal toplantılarda ne zaman konuşacağını ve hangi fikri destekleyeceğini seçer, karakterlerin tepkileri liderlik tarzını yansıtır. |
| İş simülasyonları | Şirket yönetimi, bütçe ve pazar dinamiklerini canlandırır. | Capsim, Lemonade Stand | Capsim’de takımlar her turda ar-ge, pazarlama ve üretim kararları alarak rakip şirketlerle pazar payı için yarışır. Lemonade Stand’de oyuncu hava tahminine göre limonata miktarını ve fiyatını belirleyip kâr etmeye çalışır. |
| İşe alım ve yetenek değerlendirme oyunları | Adayların becerilerini oyun içi davranışlarla ölçer. | My Marriott Hotel, Pymetrics | My Marriott Hotel’de oyuncu otel mutfağını yönetir, müşteri memnuniyeti ile bütçeyi dengeleyerek puan kazanır ve gerçek iş ilanlarına yönlendirilir. Pymetrics adayları balon şişirme gibi kısa, nörobilim temelli oyunlarla değerlendirip risk alma ve dikkat gibi özellikleri ölçer. |
| İş sağlığı ve güvenliği eğitimi | Tehlikeleri tanımayı ve doğru müdahaleyi öğretir. | steelSafety, Trouble Tower | steelSafety’de oyuncu çelik fabrikasında bir işçi olarak riskleri bulup doğru koruyucu ekipman ve önlemleri seçer, hata yapınca sanal eğitmen yönlendirir. Trouble Tower’da öğrenci inşaat alanındaki tehlikeleri tespit edip uygun iş güvenliği kontrollerini uygulayarak ilerler. |
| Müşteri hizmetleri ve satış eğitimi | İletişim ve ikna becerilerini senaryolarla geliştirir. | Hilton Garden Inn Ultimate Team Play, Merchants (Gamelearn) | Ultimate Team Play’de çalışanlar otel personeli olarak oda hazırlığı ve misafir taleplerini zamanında ve doğru karşılayarak puan toplar. Merchants’ta oyuncu 15. yüzyılda bir tüccar olarak ticari anlaşmalar yapar ve müzakere tekniklerini uygular. |
| Siber güvenlik eğitimi | Oltalama ve saldırılara karşı farkındalık kazandırır. | Interland (Google), CyberCIEGE | Interland’de çocuklar dört ayrı adada oltalama mesajlarını tanır, güçlü şifre oluşturur ve zorbalığa karşı doğru tepkiyi öğrenir. CyberCIEGE’de oyuncu bir şirketin ağını yönetir, bütçe dahilinde güvenlik önlemleri alarak verileri saldırılara karşı korur. |
4. Simülasyon ve Tatbikat
| Tür | Kısa açıklama | Örnek oyunlar | Oyun dinamikleri |
| Askeri ve savaş oyunları (wargaming) | Strateji ve harekât planlamasını canlandırır. | America’s Army, Virtual Battlespace (VBS) | America’s Army’de oyuncu temel eğitimi tamamlayıp ekip halinde taktik görevler yapar; oyun ABD Ordusu tarafından tanıtım ve işe alım amacıyla yayımlanmıştır. VBS’de askerler gerçek arazi haritalarında araç, silah ve ekip koordinasyonuyla senaryo tabanlı tatbikat yapar. |
| Uçuş ve sürüş simülatörleri | Pilot ve sürücü eğitimini gerçekçi ortamda verir. | Microsoft Flight Simulator, City Car Driving | Microsoft Flight Simulator’da gerçek dünya haritası, hava durumu ve uçak sistemleriyle kalkıştan inişe tüm uçuş prosedürleri uygulanır. City Car Driving’de oyuncu trafik kurallarına uyarak şehirde araç kullanır, ihlaller puan kaybıyla cezalandırılır. |
| Afet ve acil durum tatbikat oyunları | Deprem, yangın gibi durumlara hazırlık sağlar. | Stop Disasters!, Flood Sim | Stop Disasters!’ta oyuncu sınırlı bütçeyle bir bölgeyi deprem, sel veya tsunamiye karşı hazırlar ve afet geldiğinde kararlarının sonucunu görür. Flood Sim’de oyuncu İngiltere’nin sel politikasını birkaç yıl boyunca yönetir, harcama ve önlem kararlarının etkisini izler. |
| Kriz yönetimi simülasyonları | Baskı altında hızlı ve doğru karar vermeyi çalıştırır. | Incident Commander, Hazmat: Hotzone | Incident Commander’da oyuncu olay yerinde polis, itfaiye ve sağlık ekiplerini koordine ederek büyük bir krizi yönetir. Hazmat: Hotzone’da itfaiyeciler kimyasal tehlike içeren senaryolarda, eğitmenin anlık değiştirdiği koşullara göre müdahale eder. |
| Güvenlik ve polis eğitimi | Olay müdahalesi ve güvenlik prosedürlerini öğretir. | MILO Range, VirTra | MILO Range’de polis memuru ekrandaki dallanan senaryolara tepki verir, eğitmen şüphelinin davranışını anında değiştirebilir. VirTra’nın geniş açılı ekranlı simülatörlerinde memurlar gerilimi azaltma ve güç kullanma kararlarını gerçekçi senaryolarda dener. |
5. Toplumsal etki
| Tür | Kısa açıklama | Örnek oyunlar | Oyun dinamikleri |
| Farkındalık oyunları | Toplumsal bir soruna dikkat çeker. | Darfur is Dying, Hellblade: Senua’s Sacrifice | Darfur is Dying’de oyuncu Darfurlu bir mülteci olarak milislerden kaçıp su taşıyarak kampı ayakta tutmaya çalışır. Hellblade’de oyuncu psikoz yaşayan Senua’yı yönetir; kafasındaki sesler ve sanrılar ruh sağlığı uzmanlarıyla birlikte tasarlanmıştır. |
| İkna ve davranış değişikliği oyunları | Oyuncunun tutum ve davranışını değiştirmeyi hedefler. | McDonald’s Videogame, Phone Story | McDonald’s Videogame’de oyuncu bir fast-food zincirini yönetir ve kâr için çevreye ve çalışanlara zarar veren kararlar almak zorunda kalır. Phone Story’de oyuncu akıllı telefon üretim zincirindeki maden işçiliği ve fabrika koşullarını mini oyunlarla deneyimler. |
| Haber ve gazetecilik oyunları (newsgames) | Güncel olayları oyun diliyle anlatır. | September 12th, The Uber Game (Financial Times) | September 12th’te oyuncu bir kasabaya füze atar, her saldırı sivilleri öldürüp daha fazla militan doğurur ve kazanmanın yolu yoktur. The Uber Game’de oyuncu bir Uber şoförü olarak borcunu ödemek için çalışma saatleri ile gelir arasında seçim yapar. |
| Belgesel oyunlar | Gerçek olayları ve tanıklıkları etkileşimli aktarır. | That Dragon, Cancer, 1979 Revolution: Black Friday | That Dragon, Cancer’da oyuncu bir ailenin kanserli oğullarıyla geçen gerçek anılarını keşif ve küçük etkileşimlerle yaşar. 1979 Revolution’da oyuncu İran Devrimi sırasında bir foto muhabiri olarak diyaloglarda seçim yapar ve gerçek arşiv fotoğraflarının kilidini açar. |
| Değişim için oyunlar (games for change) | Sosyal değişimi desteklemek için tasarlanır. | Food Force, Half the Sky Movement: The Game | Food Force’ta oyuncu BM Dünya Gıda Programı ekibinde havadan yardım bırakma ve gıda dağıtımı görevleri yapar. Half the Sky Movement: The Game’de oyuncu bir kadın karakterin hayatı için kararlar verir, oyun içi başarılar gerçek bağışların açılmasını sağlar. |
| Empati geliştirme oyunları | Oyuncuyu başkasının yerine koyarak anlayış geliştirir. | Papers, Please, This War of Mine | Papers, Please’te oyuncu bir sınır görevlisi olarak belgeleri inceler ve ailesini geçindirmek ile vicdani kararlar arasında kalır. This War of Mine’da oyuncu kuşatılmış bir şehirde sivilleri hayatta tutar, yiyecek ve ilaç için verdiği ahlaki kararlar karakterlerin psikolojisini etkiler. |
| Barış ve çatışma çözümü oyunları | Müzakere ve uzlaşma becerisi kazandırır. | PeaceMaker, Global Conflicts: Palestine | PeaceMaker’da oyuncu İsrail başbakanı ya da Filistin lideri olarak siyasi, askeri ve ekonomik kararlarla iki devletli çözüme ulaşmaya çalışır. Global Conflicts: Palestine’de oyuncu bir gazeteci olarak farklı tarafları dinleyip haber yazar, kaynaklarla kurduğu güven sonucu belirler. |
| Sürdürülebilirlik, çevre ve iklim oyunları | Doğa ve iklim krizine dair bilinç oluşturur. | Eco, Fate of the World | Eco’da oyuncular ortak bir ekosistemde medeniyet kurar, aşırı avlanma ve kirlilik ekosistemi bozar ve kurallar oylamayla belirlenir. Fate of the World’de oyuncu küresel bir örgüt olarak 200 yıl boyunca iklim, enerji ve ekonomi politikalarını yönetir. |
| Erişilebilir oyunlar | Engelli bireylerin de oynayabileceği şekilde tasarlanır. | A Blind Legend, The Last of Us Part II | A Blind Legend tamamen sesle oynanır; oyuncu kör şövalyeyi 3D ses ipuçlarıyla yönlendirip kılıç dövüşü yapar. The Last of Us Part II, görme, işitme ve motor engelli oyuncular için 60’tan fazla erişilebilirlik seçeneği sunar. |
| Kuşaklararası oyunlar (Multigenerational Games) | Farklı yaş gruplarını birlikte oynamaya ve etkileşime teşvik eder. | Tombala, Papaz Kaçtı, Just Dance, | Yılbaşlarında büyüklerimizin de eşit şansla oynayabileceği tombala oyunu tam bir kuşaklararası oyun örneğidir. Papaz Kaçtı gibi daha basit ve uzmanlaşma istemeyen basit kart oyunları da eklenebilri. Just Dance isimli konsol oyununda da oyuncular ekrandaki dansçının hareketlerini taklit eder ve aileler birlikte puan için dans eder. |
6. Devlet ve Yönetim:
| Tür | Kısa açıklama | Örnek oyunlar | Oyun dinamikleri |
| Yurttaşlık ve katılım oyunları (civic games) | Vatandaşların kamusal kararlara katılımını teşvik eder. | Community PlanIt, Do I Have a Right? (iCivics) | Community PlanIt’te sakinler mahalleleriyle ilgili görevlere yanıt verip jeton kazanır ve bunları gerçek yerel projelere destek olarak harcar. Do I Have a Right?’ta oyuncu bir avukatlık bürosu yönetir ve müvekkillerin davalarını doğru anayasal hakla eşleştirir. |
| Politika simülasyonları | Kamu politikalarının sonuçlarını denemeyi sağlar. | Democracy 4, Budget Hero | Democracy 4’te oyuncu bir hükümeti yönetir, vergi ve politika kararları seçmen gruplarının memnuniyetini ve yeniden seçilme şansını değiştirir. Budget Hero’da oyuncu ABD federal bütçesini harcama ve vergi kartlarıyla dengelemeye çalışır. |
| Kentsel planlama ve katılımcı oyunlar | Şehir tasarımında halkın görüşünü oyunla toplar. | Block by Block (Minecraft), Cities: Skylines | Block by Block’ta yerel halk, kamusal alanların yeniden tasarımını Minecraft’ta modelleyip önerilerini yetkililere sunar. Cities: Skylines’da oyuncu yolları, imar bölgelerini ve hizmetleri planlayarak şehrin trafik, bütçe ve memnuniyet dengesini yönetir. |
| Seçim ve demokrasi eğitimi oyunları | Oy verme ve demokratik süreçleri öğretir. | Win the White House (iCivics), The Redistricting Game | Win the White House’ta oyuncu bir aday olarak kampanya bütçesini, anketleri ve bağış toplamayı yöneterek seçimi kazanmaya çalışır. The Redistricting Game’de oyuncu seçim bölgesi sınırlarını çizerek sınır manipülasyonunun (gerrymandering) sonuçlarını görür. |
| Kamu hizmeti bilgilendirme oyunları | Kurumların hizmetlerini ve kurallarını tanıtır. | Dumb Ways to Die, Disaster Master (Ready.gov) | Dumb Ways to Die’da oyuncu sevimli karakterleri mini oyunlarda tehlikelerden kurtarır, asıl mesaj tren raylarında güvenliktir. Disaster Master’da çocuklar afet senaryolarında doğru güvenlik kararlarını seçerek ilerler. |
7. Bilim ve Araştırma
| Tür | Kısa açıklama | Örnek oyunlar | Oyun dinamikleri |
| Vatandaş bilimi oyunları | Oyuncular gerçek bilimsel problemlerin çözümüne katkı verir. | Foldit, Eyewire | Foldit’te oyuncular protein yapılarını büküp döndürerek en kararlı şekli bulmaya çalışır, bulunan çözümler bilimsel yayınlara katkı sağlamıştır. Eyewire’da oyuncular retina görüntülerinde nöronları renklendirerek üç boyutlu beyin haritası çıkarır. |
| GWAP / insan hesaplaması oyunları | Bilgisayarın zor çözdüğü işleri oyunla insanlara yaptırır. | ESP Game, Peekaboom | ESP Game’de birbirini tanımayan iki oyuncu aynı görsele aynı kelimeyi yazdığında puan kazanır ve görsel etiketlenmiş olur. Peekaboom’da bir oyuncu görselin parçalarını açarak diğerine nesneyi tahmin ettirir, böylece nesnenin görseldeki yeri işaretlenir. |
| Veri etiketleme oyunları | Görsel, metin gibi verilerin sınıflandırılmasını oyunlaştırır. | Quick, Draw! (Google), TagATune | Quick, Draw!’da oyuncu verilen nesneyi 20 saniyede çizer ve yapay zekâ tahmin etmeye çalışır, çizimler açık bir veri setine eklenir. TagATune’da iki oyuncu dinledikleri müziği tarif edip aynı parçayı dinleyip dinlemediklerini tahmin eder, yazdıkları tarifler müzik etiketi olur. |
| Araştırma ve deney amaçlı oyunlar | Psikoloji ve ekonomi deneylerinde veri toplamak için kullanılır. | Sea Hero Quest, The Great Brain Experiment | Sea Hero Quest’te oyuncu tekneyle labirentlerde yön bulur, milyonlarca oyuncunun verisi demans araştırmalarında yön bulma becerisini ölçmek için kullanılır. The Great Brain Experiment’te kullanıcılar hafıza ve dürtüsellik mini oyunları oynar, sonuçlar araştırmacılara veri sağlar. |
8. Pazarlama ve Ticaret amaçlı oyunlar:
| Tür | Kısa açıklama | Örnek oyunlar | Oyun dinamikleri |
| Reklam oyunları (advergame) | Bir markayı veya ürünü oyun içinde tanıtır. | Chex Quest, Pepsiman | Chex Quest, Doom motoru üzerine kurulu ve mısır gevreği kutularıyla dağıtılmış bir nişancı oyunudur; oyuncu uzaylıları silahla öldürmek yerine geri ışınlar. Pepsiman’da oyuncu Pepsi maskotunu engellerden kaçırarak koşturur ve yol boyunca Pepsi kutuları toplar. |
| Marka deneyimi oyunları | Markayla duygusal bağ kurmayı amaçlar. | Nikeland (Roblox), Gucci Town (Roblox) | Nikeland’de oyuncular Nike temalı spor alanlarında mini oyunlar oynar ve avatarlarını Nike ürünleriyle giydirir. Gucci Town’da kullanıcılar markanın sanal şehrini gezer ve mini oyunlarla dijital Gucci ürünleri kazanır. |
| Ürün tanıtım oyunları | Ürünün özelliklerini oynayarak gösterir. | Sneak King (Burger King), Volvo: The Game | Sneak King’de oyuncu Burger King maskotu olarak aç insanlara gizlice yaklaşıp onlara yemek sunar. Volvo: The Game’de oyuncu Volvo’nun yarış otomobilleriyle pistlerde yarışır. |
| Sadakat ve kampanya oyunları | Müşteriyi ödül ve çekilişlerle bağlı tutar. | McDonald’s Monopoly, Starbucks Rewards | McDonald’s Monopoly’de ürünlerden çıkan kuponlarla Monopoly tahtasındaki mülk setleri tamamlanır ve ödül kazanılır. Starbucks Rewards her alışverişte yıldız verir, yıldızlar ücretsiz içeceğe ve özel görevlerle bonuslara dönüşür. |
9. Oyunlaştırma ve davranış odaklı oyunlar:
| Tür | Kısa açıklama | Örnek oyunlar | Oyun dinamikleri |
| Oyunlaştırılmış uygulamalar | Oyun dışı uygulamalara puan, rozet ve seviye ekler. | Duolingo, Strava, Swarm (Foursquare) | Strava koşu ve bisiklet rotalarını segmentlere ayırır, en hızlı olanlar taç kazanır ve lider tablosunda yarışır. Swarm’da kullanıcılar mekânlara giriş yaptıkça jeton, çıkartma ve seri kazanır. |
| Alışkanlık ve üretkenlik oyunları | Günlük görevleri ve hedefleri oyuna dönüştürür. | Habitica, Forest | Habitica’da tamamlanan görevler RPG karakterine deneyim ve altın kazandırır, ihmal edilen görevler can kaybettirir. Forest’ta kullanıcı belirlediği süre boyunca telefondan uzak durursa sanal bir ağaç büyür, uygulamadan çıkarsa ağaç kurur. |
| Finansal okuryazarlık oyunları | Bütçe, tasarruf ve yatırım bilgisini öğretir. | Financial Football (Visa), Peter Pig’s Money Counter | Financial Football’da oyuncular para yönetimi sorularını doğru yanıtladıkça amerikan futbolu sahasında ilerleyip sayı yapar. Peter Pig’s Money Counter’da çocuklar paraları ayırıp sayar ve kazandıklarını domuzcuğun aksesuarlarına harcar. |
| Sürdürülebilir davranış oyunları | Enerji tasarrufu ve geri dönüşüm alışkanlığını teşvik eder. | JouleBug, Ant Forest (Alipay) | JouleBug, enerji ve su tasarrufu gibi sürdürülebilir eylemleri kaydeden kullanıcılara rozet ve puan verip arkadaşlarla yarıştırır. Ant Forest’ta kullanıcıların düşük karbonlu eylemleri sanal enerjiye dönüşür, yeterli enerji biriktiğinde gerçek bir ağaç dikilir. |
10. Sanat, din ve kişisel gelişim
| Tür | Kısa açıklama | Örnek oyunlar | Oyun dinamikleri |
| Sanat oyunları | Düşünce ve duygu uyandırmayı amaçlayan, sanatsal ifade aracı olan oyunlar. | Journey, Gris | Journey’de oyuncu çölde uzaktaki bir dağa yolculuk eder ve karşılaştığı tanımadığı oyuncularla yalnızca müzikal seslerle iletişim kurabilir. Gris’te yas sürecindeki bir kız dünyaya renkleri geri getirdikçe yeni yetenekler kazanır, oyunda ölüm ya da başarısızlık yoktur. |
| Meditasyon ve farkındalık oyunları | Rahatlama, nefes ve dikkat çalışmalarını destekler. | DEEP (VR), TRIPP | DEEP’te oyuncu sualtı dünyasında karın nefesiyle hareket eder, yavaş ve derin nefes kaygıyı azaltmaya yardım eder. TRIPP, VR’da renkli ortamlarda nefes ve odaklanma egzersizleri yaptırarak meditasyonu kolaylaştırır. |
| Dini ve ahlaki eğitim oyunları | İnanç ve değerleri öğretmeyi hedefler. | Bible Adventures, Quandary | Bible Adventures’ta oyuncu Nuh, Musa ve Davut gibi kutsal kitap karakterleriyle bölümlerden geçen bir platform oyunu oynar. Quandary’de oyuncu bir koloninin lideri olarak farklı görüşleri dinler, gerçekleri yorumlardan ayırarak etik kararlar verir. |
| Kişisel gelişim ve öz farkındalık oyunları | Kendini tanıma ve hedef belirlemeyi destekler. | SuperBetter, Kind Words | SuperBetter kişisel hedefleri görevlere, olumsuz alışkanlıkları kötü karakterlere dönüştürerek psikolojik dayanıklılığı geliştirir. Kind Words’de oyuncular dertlerini anonim mektuplarla paylaşır, başka oyuncular nazik yanıtlar yazar. |
11. Fiziksel ve geleneksel
| Tür | Kısa açıklama | Örnek oyunlar | Oyun dinamikleri |
| Takım kurma (team building) oyunları | Ekip içinde güven, iletişim ve iş birliğini güçlendirir. | Marshmallow Challenge, Keep Talking and Nobody Explodes | Marshmallow Challenge’da takımlar 18 dakikada spagetti, bant ve iple tepesinde marshmallow duran en yüksek kuleyi kurmaya çalışır. Keep Talking and Nobody Explodes’ta bir oyuncu bombayı görür, diğerleri yalnızca imha kılavuzunu okur ve bomba ancak iyi iletişimle çözülür. |
| Drama ve rol yapma eğitim oyunları | Canlandırma yoluyla empati ve iletişim becerisi kazandırır. | Forum tiyatrosu (Boal), Model Birleşmiş Milletler (MUN) | Forum tiyatrosunda bir baskı sahnesi canlandırılır, seyirciler oyunu durdurup karakterin yerine geçerek farklı çözümleri dener. Model BM’de öğrenciler bir ülkeyi temsil eden delegeler olarak müzakere eder, karar tasarısı yazar ve oylar. |
| Oyun terapisi | Çocukların duygularını oyun aracılığıyla ifade etmesini sağlar. | Kum tepsisi terapisi, The Talking, Feeling and Doing Game | Kum tepsisi terapisinde çocuk kum dolu bir kutuya minyatür figürler yerleştirerek iç dünyasını sözsüz ifade eder ve terapistle sahneyi birlikte yorumlar. The Talking, Feeling and Doing Game’de çocuk zar atıp ilerler ve çektiği karta göre konuşma, duygu ya da eylem sorularını yanıtlar. |
| Masa üstü eğitim oyunları ve kart setleri | Belirli bir konuyu kutu veya kart oyunuyla öğretir. | Timeline (kart oyunu), Wingspan | Timeline’da oyuncular tarihi olay kartlarını zaman çizelgesinde doğru sıraya yerleştirmeye çalışır, yanlış yerleştiren yeni kart çeker. Wingspan’de oyuncular gerçek bilgilere dayanan kuş kartlarını habitatlarına yerleştirerek puan kazanır ve kuşların özelliklerini öğrenir. |
Kaynak Sınıflandırmalar :
- Clark Abt, Serious Games (1970): “ciddi oyun” kavramının ilk tanımı.
- Sawyer ve Smith (2008): ciddi oyunları sektör ve amaca göre sınıflandıran taksonomi.
- Djaouti ve ark. (2011): oynanış, amaç ve kapsam eksenli G/P/S modeli.
- Luis von Ahn: “games with a purpose” (GWAP) yaklaşımı.
Related Posts
Yorum gönder