×

Dr. Fatma Filiz Yıldırım yazıyor : Sihirli Çemberin İçinde: Bir Problem, Dört Farklı Oyun Dünyası

Son makaleler

Dr. Fatma Filiz Yıldırım yazıyor : Sihirli Çemberin İçinde: Bir Problem, Dört Farklı Oyun Dünyası

Magic Circle ve Game Thinking ile Ayakkabı Tasarımı Eğitimini Yeniden Düşünmek

Dr. Fatma Filiz Yıldırım

Bir Ders, Dört Farklı Deneyim

Bir ayakkabı tasarımı sınıfı düşünün. Öğrenciler masalarında oturuyor, önlerinde boş eskiz kağıtları var. Yeni bir ayakkabı modeli tasarlamaları isteniyor. Ancak bazıları nereden başlayacağını bilmiyor, bazıları yanlış çizim yapmaktan çekiniyor, bazıları ise tasarım sürecini tamamlanması gereken bir ödev olarak görüyor.

Meslek yüksekokulu düzeyindeki tasarım eğitiminde öğrencilerin teknik bilgi edinmeleri kadar yaratıcı düşünmeleri, denemeleri ve kendi fikirlerini geliştirmeleri de önemli. Ancak her öğrencinin tasarım sürecine aynı istek ve özgüvenle katılması beklenemez.

Bu durum beni bir sorunun üzerinde düşünmeye yöneltti: Öğrencilerin yapmak zorunda olduklarını düşündükleri bir tasarım görevini, keşfetmek isteyecekleri bir deneyime dönüştürebilir miyiz?

Örneğin öğrenciler tasarım görevlerini kendileri seçebilse, arkadaşlarının çalışmalarından ilham alabilse, sürpriz tasarım kartlarıyla yeni fikirler keşfedebilse veya sanal bir ayakkabı fabrikasında kararlarının sonuçlarını görebilseydi nasıl bir öğrenme ortamı oluşurdu?

GAMFED Oyunlaştırma Kulübü kapsamında ele aldığımız Magic Circle (Sihirli Çember) ve Game Thinking (Oyun Düşüncesi) kavramlarından hareketle, ayakkabı tasarımı eğitimindeki motivasyon problemini dört farklı yaklaşımla yeniden tasarlamayı denedim.

Bu çalışmanın amacı her etkinliği bir oyuna dönüştürmek değil; oyunlaştırma, oyunsu tasarım, ciddi oyun ve eğlence oyununun aynı eğitim problemine nasıl farklı çözümler sunabileceğini göstermek.

Sihirli Çember: Oyunun Sınırları Nerede Başlar?

Sihirli çember (Magic Circle), Johan Huizinga’nın Homo Ludens (1938) eserinde ele aldığı, oyunun gündelik yaşamdan belirli zaman, mekan ve kurallarla ayrılması düşüncesiyle ilişkilidir.

Bu kavram, oyuncuların belirli kuralları kabul ederek gündelik yaşamdan farklı anlamlar taşıyan bir deneyime katılmalarını açıklar.

Bir futbol sahasının çizgileri, bir satranç tahtası veya dijital bir oyunun ekranı bu sınırları görünür hale getirebilir. Ancak sihirli çember her zaman fiziksel bir alan olmak zorunda değildir. Bazen bir görev kartının açılması, bir rolün kabul edilmesi veya ortak kuralların belirlenmesiyle de oluşabilir.

Eğitimde bu yaklaşımın önemli bir karşılığı vardır: Öğrenciler farklı roller üstlenebilir, kararlar verebilir, alternatif çözümler deneyebilir ve hatalarının sonuçlarını görebilirler.

Örneğin gerçek bir ayakkabı fabrikasında yanlış malzeme seçimi ekonomik kayıplara yol açabilir. Bir simülasyon oyununda ise öğrenci aynı kararı verebilir, sonuçlarını inceleyebilir ve farklı bir strateji geliştirebilir.

Böylece hata, yalnızca kaçınılması gereken bir sonuç olmaktan çıkarak öğrenmenin bir parçasına dönüşebilir.

Elbette bu güvenli deneyim alanının oluşması, öğrencinin hata yapmasının cezalandırılmadığı ve yeniden denemeye fırsat verildiği bir tasarıma bağlıdır.

Game Thinking: Aynı Probleme Dört Farklı Yaklaşım

Andrzej Marczewski’nin oyun düşüncesi üzerine çalışmaları, oyunlaştırmayı daha geniş bir tasarım alanı içinde değerlendirmemize yardımcı olur. Bu alanda oyunlaştırma, oyunsu tasarım, ciddi oyun ve eğlence oyunu gibi farklı yaklaşımlar bulunur.

Bu yazıda söz konusu dört yaklaşımı, ayakkabı tasarımı eğitiminde karşılaşılabilecek ortak bir problem üzerinden ele alıyorum.

Problemimiz: Öğrencilerin ayakkabı tasarımı dersine yönelik ilgisini, katılımını ve yaratıcı düşünme motivasyonunu artırmak.

1. Oyunlaştırma: Tasarımcı XP Akademisi

Öğrencilerin mevcut tasarım dersini bir gelişim yolculuğuna dönüştürdüğümüzü düşünelim.

Her öğrenci kendi tasarım yolculuğuna başlıyor. Eskiz hazırlama, renk paleti oluşturma, malzeme seçimi ve prototip geliştirme gibi gerçek ders görevlerini tamamladıkça deneyim puanı (XP) kazanıyor.

Ancak sistem yalnızca puan ve seviyelerden oluşmuyor.

Öğrenciler kendi ilgi alanlarına göre görev seçebiliyor. Örneğin bir öğrenci sürdürülebilir malzemelerle sneaker tasarlamayı tercih ederken bir diğeri ergonomik bir yürüyüş ayakkabısı geliştirebiliyor.

Belirli aşamalarda tasarımlarını arkadaşlarıyla paylaşarak geri bildirim alıyor, farklı çözüm önerilerini değerlendiriyor ve çalışmalarını geliştirebiliyorlar.

İlerleme göstergeleri, öğrencilerin hangi becerileri kazandıklarını ve hangi alanlarda gelişebileceklerini görmelerine yardımcı oluyor.

Bu yaklaşımda öğrenciler bağımsız bir oyun oynamıyor. Gerçek ders etkinliği devam ederken oyun tasarımı unsurlarıyla öğrenme deneyimi destekleniyor.

Temel amaç: Öğrencilerin ilerlemelerini görünür kılmak, seçim yapmalarına fırsat tanımak, akran etkileşimini güçlendirmek ve tasarım sürecine katılımlarını artırmak.

2. Oyunsu Tasarım: Çılgın Ayakkabı Laboratuvarı

Bu kez puanları, seviyeleri ve rekabeti bir kenara bırakalım.

Öğrenciler sınıfa girdiklerinde masalarında gizemli tasarım kartları buluyor.

Kartlarda alışılmışın dışında görevler yer alıyor:

  • Bir ahtapot için sneaker tasarla.
  • Sonbahar yapraklarından ilham alan bir ayakkabı oluştur.
  • Yer çekiminin olmadığı bir gezegende giyilebilecek ayakkabıyı hayal et.

Öğrenciler kartlarını seçiyor, fikirlerini çiziyor ve birbirlerinin tasarımlarından ilham alıyor.

Bu etkinlikte kazanan veya kaybeden yok. Önemli olan farklı düşünmek, alışılmış tasarım kalıplarını sorgulamak ve yeni fikirler keşfetmek.

Öğrencilerin ilk eskizlerinin kusursuz olması da beklenmiyor. Hatta sıra dışı ve uygulanması zor fikirler, yeni tasarım çözümlerinin başlangıcı olarak değerlendirilebiliyor.

Temel amaç: Merak ve keşif duygusunu harekete geçirerek öğrencilerin yaratıcılığını desteklemek ve hata yapma kaygısını azaltmak.

3. Ciddi Oyun: Sürdürülebilir Ayakkabı Fabrikası

Öğrencilerimizi bu kez sanal bir ayakkabı fabrikasının yöneticisi yapalım.

Her oyuncunun belirli bir bütçesi, üretim hedefi ve müşteri beklentisi bulunuyor.

Oyuncular malzeme seçimi, üretim yöntemi, maliyet, konfor ve çevresel etki gibi konularda kararlar alıyor.

Örneğin düşük maliyetli bir malzeme seçimi bütçeyi koruyabilir ancak ürünün dayanıklılığını olumsuz etkileyebilir. Daha sürdürülebilir bir malzeme ise farklı maliyet ve üretim koşulları gerektirebilir.

Öğrenciler kararlarının sonuçlarını simülasyon üzerinden gözlemliyor. Gerektiğinde üretim stratejilerini değiştiriyor ve yeni çözümler geliştiriyorlar.

Burada artık yalnızca oyun unsurlarıyla desteklenen bir ders etkinliği değil, kuralları, hedefleri ve karar mekanizmaları bulunan bağımsız bir oyun söz konusu.

Oyunun öncelikli amacı eğlendirmekten çok belirli bilgi ve becerilerin kazanılmasını sağlamak.

Temel amaç: Öğrencilerin mesleki bilgi, problem çözme, sürdürülebilir tasarım ve karar verme becerilerini geliştirmek.

4. Eğlence Oyunu: Sneaker Galaksisi

Son yaklaşımımızda öğrenciler tamamen fantastik bir oyun evrenine giriyor.

Sneaker Galaksisi’nde oyuncular sihirli ayakkabılar tasarlıyor, farklı gezegenlerde yarışıyor, engelleri aşıyor ve rakip tasarımcılarla mücadele ediyor.

Her ayakkabının özel bir gücü bulunuyor. Bazıları uçabiliyor, bazıları su üzerinde yürüyebiliyor, bazıları ise oyuncuya hız kazandırıyor.

Oyuncuların amacı görevleri tamamlamak, yeni bölümlerin kilidini açmak ve tasarım şampiyonu olmak.

Bu deneyimde tasarım unsurları oyunun temasını oluşturuyor ancak belirli bir mesleki öğrenme çıktısının gerçekleşmesi zorunlu değil. Öncelik eğlence, mücadele ve oyun deneyimi.

Böyle bir oyun, eğitim ortamında dönem sonu etkinliği veya öğrencilerin derse ilgisini çekmek amacıyla kısa bir ısınma etkinliği olarak kullanılabilir.

Temel amaç: Oyuncuya eğlenceli, sürükleyici ve mücadele içeren bir deneyim sunmak.

Dört Yaklaşım Arasındaki Temel Farklar

Aynı eğitim problemi üzerinden geliştirdiğimiz bu dört yaklaşımın amaçları ve deneyim yapıları birbirinden farklıdır.

Oyunlaştırma: Gerçek ders görevlerine oyun tasarımı unsurları eklenir. Öncelikli hedef motivasyonu, katılımı ve gelişimi desteklemektir.

Oyunsu tasarım: Merak, mizah, sürpriz ve keşif ön plana çıkar. Puan veya rekabet zorunlu değildir. Amaç deneyimi daha ilgi çekici ve yaratıcı hale getirmektir.

Ciddi oyun: Belirli öğrenme hedefleri için kuralları, karar mekanizmaları ve sonuçları bulunan bir oyun tasarlanır. Öğrenme ve beceri geliştirme önceliklidir.

Eğlence oyunu: Oyuncunun öncelikli amacı eğlenmek, mücadele etmek ve oyun içindeki hedeflere ulaşmaktır. Öğrenme gerçekleşebilir ancak temel tasarım amacı olmak zorunda değildir.

Bu yaklaşımlar birbirinden tamamen kopuk değildir. Tasarımın amacı ve yapısı değiştikçe bir deneyim başka bir yaklaşımın özelliklerini kazanabilir.

Örneğin sürpriz tasarım kartlarını gerçek ders görevlerine bağlayıp ilerleme sistemi eklediğimizde oyunsu bir etkinliği oyunlaştırılmış bir öğrenme sürecine dönüştürebiliriz.

Sanal fabrika deneyiminde ise oyuncuların kararlarını belirli öğrenme hedefleriyle ilişkilendirip sonuçlarını değerlendirdiğimizde ciddi oyun yaklaşımını güçlendirmiş oluruz.

Dolayısıyla bir etkinliğin hangi yaklaşımda yer aldığını belirleyen şey yalnızca puan, rozet veya görsel tasarım değil; deneyimin amacı, kuralları, etkileşim biçimi ve oyuncuya sunduğu karar alanıdır.

Sihirli Çemberin Sınırları: Gerçek Hayat ile Oyun Arasında

Dört yaklaşımı karşılaştırırken üzerinde en çok durulması gereken konulardan biri, sihirli çemberin sınırlarıdır.

Bu sınırları ince veya kalın olarak düşünmek, oyun deneyimiyle gerçek yaşam arasındaki ilişkiyi anlamamıza yardımcı olabilir.

Oyunlaştırmada Sihirli Çember Neden Daha İncedir?

Oyunlaştırılmış bir ayakkabı tasarımı dersinde öğrenci görevleri tamamlar, ilerlemesini takip eder ve geri bildirim alır.

Ancak bütün bunlar gerçek dersin içinde gerçekleşir.

Öğrencinin hazırladığı eskiz gerçek bir ödevdir. Tasarım becerisi gerçek bir öğrenme çıktısıdır. Yapılan çalışma akademik değerlendirmeye dahil edilebilir.

Dolayısıyla oyunlaştırmada sihirli çemberin sınırları gündelik yaşamla iç içedir.

Öğrenci bir yandan oyun benzeri bir deneyim yaşarken diğer yandan gerçek sorumluluklarını sürdürür.

Bu durum oyunlaştırmanın güçlü yönlerinden biridir. Oyun deneyimiyle gerçek öğrenme süreci arasında doğrudan bağlantı kurulabilir.

Ancak aynı zamanda dikkat edilmesi gereken bir noktadır. Öğrenci, oyun içindeki başarısızlığın akademik notunu olumsuz etkileyeceğini düşünürse güvenle deneme yapma isteği azalabilir.

Bu nedenle oyunlaştırılmış eğitim tasarımlarında yeniden deneme fırsatları, yapıcı geri bildirim ve öğrencinin seçim yapabilmesi önem kazanır.

Eğlence Oyununda Sihirli Çember Neden Daha Kalındır?

Sneaker Galaksisi gibi fantastik bir oyunda ise oyuncu gerçek sınıftan uzaklaşarak farklı kurallara sahip bir dünyaya girer.

Ayakkabılar uçabilir, oyuncular gezegenler arasında yarışabilir ve başarısız olduklarında oyuna yeniden başlayabilirler.

Gerçek yaşamın fiziksel ve ekonomik sınırları burada geçerli değildir.

Bu nedenle sihirli çemberin sınırları daha belirgin olarak düşünülebilir.

Oyuncu gerçek yaşamdan uzaklaşarak oyun dünyasının kurallarını kabul eder. Bu durum özgürce denemeyi ve eğlenmeyi kolaylaştırabilir.

Ancak oyun deneyimi ile gerçek öğrenme hedefleri arasında doğrudan bir bağlantı kurulmamışsa kazanımların mesleki yaşama aktarılması sınırlı kalabilir.

Örneğin fantastik bir yarış oyununda başarılı olmak, öğrencinin gerçek bir ayakkabının ergonomik özelliklerini değerlendirebildiği anlamına gelmez.

Bu, eğlence oyunlarının eğitimde değersiz olduğu anlamına gelmez. Yalnızca oyunun eğitsel katkısının kendiliğinden gerçekleşeceğinin varsayılmaması gerektiğini gösterir.

Ciddi Oyun ve Oyunsu Tasarım Bu İki Uç Arasında Nasıl Konumlanır?

Ciddi oyunlarda oyuncu, gerçek yaşamdan ayrılmış bir simülasyon ortamında kararlar alırken gerçek dünyayla ilişkili bilgi ve beceriler geliştirmeyi hedefler.

Örneğin sanal fabrikada yapılan yanlış malzeme seçimi gerçek bir ekonomik kayba neden olmaz. Ancak oyuncu bu kararın olası sonuçlarını öğrenebilir.

Böylece oyun ortamının güvenli sınırları ile gerçek yaşamın öğrenme hedefleri arasında bir köprü kurulabilir.

Oyunsu tasarımda ise sınırlar daha esnektir. Öğrenci gerçek bir tasarım etkinliğini sürdürürken hayal gücü, mizah ve keşif yoluyla farklı bir deneyim yaşayabilir.

Burada sihirli çember bazen bir görev kartıyla başlar, bazen öğrencilerin birlikte kabul ettiği yaratıcı bir kuralla oluşur.

Aslında sihirli çemberin sınırları her yaklaşımda aynı kalınlıkta değildir. Üstelik bu sınırlar yalnızca kullanılan yönteme değil, deneyimin nasıl tasarlandığına da bağlıdır.

Eğitim açısından önemli olan, çemberin ne kadar kalın veya ince olduğu değil; öğrencinin oyun deneyiminde kazandıklarını gerçek öğrenme sürecine ne ölçüde taşıyabildiğidir.

Sihirli Çember Kapandığında Ne Kalır?

Bir oyunlaştırma etkinliğinin sonunda öğrenci puan veya rozet kazanmış olabilir.

Oyunsu bir etkinlikten yeni tasarım fikirleriyle ayrılabilir.

Ciddi bir oyunda farklı kararların sonuçlarını öğrenebilir.

Eğlence oyununda ise keyifli bir macera yaşamış olabilir.

Bunların her biri farklı bir deneyimdir. Ancak eğitim açısından asıl değer, bu deneyimlerin öğrencide nasıl bir iz bıraktığıyla ilgilidir.

Öğrenci artık daha fazla soru soruyor mu? Yeni fikirler denemeye istekli mi? Hata yapmaktan daha az mı çekiniyor? Kendi tasarım kararlarını gerekçelendirebiliyor mu?

Bu sorulara yanıt verebilmek için yalnızca oyun içindeki başarıları değil, öğrencilerin gerçek öğrenme süreçlerindeki gelişimlerini de izlemek gerekir.

Sonuç: Oyunu Değil, Öğrenme Deneyimini Tasarlamak

Oyunlaştırma denildiğinde akla ilk gelen unsurlar genellikle puanlar, rozetler ve seviyeler oluyor. Oysa oyun düşüncesi bundan çok daha geniş bir tasarım alanı sunuyor.

Bir öğrenciyi harekete geçiren şey bazen ilerlemesini görmek, bazen kendi görevini seçmek, bazen arkadaşlarından geri bildirim almak, bazen de alışılmışın dışında bir fikri özgürce denemek olabilir.

Bu nedenle eğitimde tek bir oyun yaklaşımının her problem için en iyi çözüm olduğunu söylemek mümkün değildir.

Önemli olan önce problemi, ardından öğrencilerin ihtiyaçlarını ve öğrenme hedeflerini doğru tanımlamaktır.

Ayakkabı tasarımı örneğinde olduğu gibi, bazen öğrenmeyi dönüştürmek için dersin içeriğini değiştirmek gerekmez. Öğrencinin o içerikle nasıl etkileşim kurduğunu yeniden tasarlamak yeterli olabilir.

Benim için sihirli çemberin en değerli yanı, öğrencinin “Bunu yapmak zorundayım” düşüncesinden “Acaba başka neler yapabilirim?” merakına geçebilme ihtimalidir.

Çünkü başarılı bir öğrenme deneyiminde sihirli çember kapansa bile öğrencinin keşfetme isteği devam edebilir.

Ve belki de iyi tasarlanmış bir eğitim deneyiminin en güzel sonucu budur.

Okuyucuya Bir Soru

Siz kendi eğitim veya çalışma ortamınızda motivasyonu artırmak için hangi yaklaşımı tercih ederdiniz?

Oyunlaştırma mı, oyunsu tasarım mı, ciddi oyun mu, yoksa eğlence oyunu mu?

Aynı problemi dört farklı yaklaşımla yeniden tasarlamayı denemek, belki de kendi sihirli çemberinizi oluşturmanın ilk adımı olabilir.

Kaynaklar

Huizinga, J. (1938). Homo Ludens: Proeve eener bepaling van het spel-element der cultuur. H. D. Tjeenk Willink & Zoon.

Marczewski, A. (2015). Even Ninja Monkeys Like to Play: Gamification, Game Thinking and Motivational Design. CreateSpace Independent Publishing Platform.

Salen, K., & Zimmerman, E. (2004). Rules of Play: Game Design Fundamentals. MIT Press.

Deterding, S., Dixon, D., Khaled, R., & Nacke, L. (2011). From game design elements to gamefulness: Defining “gamification.” Proceedings of the 15th International Academic MindTrek Conference, 9–15. https://doi.org/10.1145/2181037.2181040

Yazar notu: Bu makale, GAMFED Oyunlaştırma Kulübü’nün Sihirli Çember etkinliğinden ilham alınarak hazırlanmıştır. Ayakkabı tasarımı eğitimine ilişkin örnekler önerilen tasarım senaryolarıdır; öğrenci motivasyonu veya öğrenme başarısı üzerindeki etkileri deneysel olarak ölçülmüş uygulamalar olarak sunulmamaktadır.

Yorum gönder

You May Have Missed